Archaeostoryteller, με τον Θόδωρο Παπακώστα

Στο νέο επεισόδιο του Archaeostoryteller, ανακαλύπτουμε την πραγματική ιστορία πίσω από το Halloween και εξερευνούμε τη σχέση του με τις κέλτικες παραδόσεις, τον χριστιανισμό και τη σύγχρονη ποπ κουλτούρα. Από τις αρχαίες τελετές για τους νεκρούς μέχρι τις ελληνικές γιορτές και τις επαφές Ελλήνων και Κελτών, ένα συναρπαστικό ταξίδι αποκαλύπτει πώς γεννήθηκε μια από τις πιο παράξενες και δημοφιλείς γιορτές του κόσμου.

Σε αυτό το επεισόδιο ταξιδεύουμε στην Αιτωλοακαρνανία και ανακαλύπτουμε τη συναρπαστική μυθολογία της περιοχής. Από τον Οινέα και την προέλευση του κρασιού μέχρι τον Μελέαγρο, την Αταλάντη και το περίφημο κυνήγι του Καλυδώνιου κάπρου, ξετυλίγονται μύθοι γεμάτοι ήρωες, θεούς, έρωτες, οικογενειακές συγκρούσεις και τραγικές ανατροπές. Μια γνωριμία με έναν λιγότερο προβεβλημένο, αλλά πλούσιο σε μυθολογικές ιστορίες τόπο της Ελλάδας.

Σε αυτό το επεισόδιο θα κάνουμε ξεχωριστή περιήγηση. Ο Archaeostoryteller αναφέρεται στη βαθιά σύνδεση των αρχαίων θεών με το ζωικό βασίλειο μέσα από τη μυθολογία και την αρχαιολογική έρευνα. Ξεκινώντας από τον Δία και τον εμβληματικό αετό του, εξερευνούμε τα ζώα που λειτουργούσαν ως ιερά σύμβολα, σύντροφοι ή ζωντανές αναπαραστάσεις των ίδιων των θεοτήτων. Μια συναρπαστική και ευχάριστη αναδρομή στον αρχαίο κόσμο, ιδανική για μικρούς και μεγάλους, που αποκαλύπτει πώς η φύση και η λατρεία συνδέονταν άρρηκτα.

Σε αυτό το ανατρεπτικό επεισόδιο, ο Arcaeostoryteller μας ξεναγεί στην άγνωστη και πιο «κουτσομπολίστικη» πλευρά της κλασικής αρχαιολογίας. Αφήνοντας για λίγο στην άκρη τις αυστηρές ακαδημαϊκές αναλύσεις, ανακαλύπτουμε την προσωπική ζωή των ανθρώπων που έσκαψαν τους σπουδαιότερους αρχαίους πολιτισμούς. Μέσα από τρεις συγκλονιστικές ιστορίες, αποκαλύπτεται το παρασκήνιο πίσω από τις ανασκαφές στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία κατά τον 19ο και 20ό αιώνα. Το ταξίδι ξεκινά με τον Λέοναρντ Γούλι, έναν ιδιόρρυθμο αλλά πρωτοπόρο αρχαιολόγο, που έζησε μια ζωή γεμάτη κατασκοπεία και μυστικά. Ακούστε το επεισόδιο και ανακαλύψτε πώς οι προσωπικές ιστορίες αυτών των επιστημόνων συνδέονται μέχρι και με την Αγκάθα Κρίστι!

Η Μεγάλη Ελλάδα (Magna Grecia) είναι η ονομασία που έδωσαν οι Ρωμαίοι στις περιοχές της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας, οι οποίες είχαν αποικιστεί από τους αρχαίους Έλληνες από τον 8 αι. π.Χ. Αποτελεί αναπόσπαστο και ταυτόχρονο κομμάτι της αρχαίας Ελλάδας, αλλά και μια «δεύτερη παράλληλη» ιστορική διαδρομή. Το ιστορικό αυτό κεφάλαιο καλύπτει μια τεράστια χρονική περίοδο, από την ίδια την απαρχή του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού μέχρι και την τελική πτώση της Ρώμης. Παρά τη σημασία και τη συγκλονιστική της φύση, η ιστορία αυτή συχνά προσπερνιέται, παρόλο που η πολιτισμική της επίδραση παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα, όπως αποδεικνύεται από την ύπαρξη ελληνόφωνων χωριών στην Κάτω Ιταλία όπου οι κάτοικοι μιλούν τη γλώσσα για δεκαετίες.

Σε αυτό το επεισόδιο ο Archaeostoryteler σπάει τον κανόνα περί αντικειμενικότητας, και μιλάω για τον Τιμολέοντα, μια προσωπικότητα της αρχαιότητας που αγαπά πολύ, κι ας μην είναι πια διάσημος στον κόσμο. Η συγκλονιστική ζωή του θα έπρεπε οπωσδήποτε να γίνει ταινία, αφού η ιστορία του είναι πραγματικά μοναδική! Για να καταλάβουμε όμως τη δράση του, είναι απαραίτητη μια βουτιά στον 4ο αιώνα π.Χ. και στην Κόρινθο, για να τοποθετηθούμε στο απαραίτητο ιστορικό πλαίσιο. Σ΄ αυτό το επεισόδιο μεταξύ άλλων, αναλύεται πώς οι ελληνικές πόλεις πέρασαν από τη βασιλεία στα αριστοκρατικά πολιτεύματα και πώς, μέσα από αυτά, ξεπήδησαν οι πρώτες τυραννίες στην ηπειρωτική Ελλάδα. Ανακαλύψτε πώς κυβέρνησαν αυτοί οι τύραννοι και πώς τελικά τα καθεστώτα τους άρχισαν να πέφτουν σαν τα ξερά φύλλα!

Στο σημερινό επεισόδιο, ταξιδεύουμε στην υπέροχη ηπειρωτική Ελλάδα για να γνωρίσουμε τη Δωδώνη, το αρχαιότερο και από τα πιο σημαντικά ιερά του αρχαίου κόσμου. Ανακαλύπτουμε την πλούσια ιστορία αυτού του τόπου, όπου η κατοίκηση και η λατρεία ξεκινούν από τις απαρχές του ελληνικού πολιτισμού, διατηρώντας μάλιστα πολύ ιδιαίτερα στοιχεία, όπως τη λατρεία του Δία μαζί με τη Διώνη και όχι με την Ήρα. Ο αρχαιολογικός αυτός θησαυρός βρίσκεται μόλις είκοσι χιλιόμετρα νότια από την πανέμορφη πόλη των Ιωαννίνων και σας προσκαλώ να εξερευνήσουμε μαζί το συναρπαστικό, «ζουμερό» παρελθόν του.

Στο νέο καλοκαιρινό επεισόδιο του Archaeostoryteller, ταξιδεύουμε στην Αίγυπτο και τον Νείλο για να ξετυλίξουμε μια συναρπαστική, γεμάτη ανατροπές ιστορία με πρωταγωνιστές έναν «μασίστα» και έναν Σαλονικιό. Όλα ξεκινούν από έναν μεγάλο έρωτα στο τσίρκο ανάμεσα στη Σάρα Μπέιν και τον Τζοβάνι Μπελζόνι, έναν δαιμόνιο Ιταλό που γεννήθηκε στην Πάντοβα το 1778, σπούδασε μηχανική και υδραυλική, και φλέρταρε ακόμα και με τον μοναχισμό. Η μοίρα, όμως, τον μετέτρεψε από έναν σαλτιμπάγκο και αρσιβαρίστα σε έναν επίδοξο εξερευνητή και τυμβωρύχο των αρχών της Αιγύπτου. Καθίστε αναπαυτικά και απολαύστε μια μοναδική αφήγηση γεμάτη ιστορικά παράδοξα, χιούμορ και άγνωστες πτυχές του παρελθόντος.

Σε αυτό το επεισόδιο, κάνουμε ένα ξεχωριστό αφιέρωμα σε μια από τις σπουδαιότερες μορφές της παγκόσμιας κληρονομιάς, τον Πυθαγόρα. Ένα συναρπαστικό ταξίδι στη γεωμετρία, τη φιλοσοφία και την ιστορία. Με αφορμή το νέο βιβλίο του Archaeostoryteller για τη Μεγάλη Ελλάδα, εξερευνούμε την ιστορία και το έργο του εμβληματικού αρχαίου Έλληνα φιλοσόφου. Απαντάμε στις θεωρίες που θέλουν το Πυθαγόρειο Θεώρημα να έχει «κλαπεί» από παλαιότερους πολιτισμούς, όπως οι Βαβυλώνιοι, αναδεικνύοντας τη μοναδική επιστημονική συνεισφορά της ελληνικής σκέψης. Παράλληλα, ταξιδεύουμε στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας για να κατανοήσουμε το ιστορικό πλαίσιο της εποχής. Ακούστε το επεισόδιο και ανακαλύψτε τις άγνωστες πτυχές μιας προσωπικότητας που καθόρισε τον αρχαίο κόσμο!

Η Βασιλική Πλιάτσικα, προϊστορική αρχαιολόγος του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, μας αποκαλύπτει τον μαγικό κόσμο των Μυκηναίων και των προγόνων τους. Ιστορίες που δεν περιμένατε και πληροφορίες που θα σας σοκάρουν καθώς και αποκαλύψεις για την νέα συγκλονιστική έκθεση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου που θα θέλετε σίγουρα να επισκεφτείτε!

Σ΄ αυτό το επεισόδιο κλείνει ένας ετήσιος κύκλος επεισοδίων για το αττικό ημερολόγιο. Ο 12ος μήνας του αρχαίου έτους σηματοδοτούσε το τέλος του έτους και ήταν ο Σκιροφοριών. Σημαντικότερη γιορτή αυτό το μήνα ήταν τα Σκιροφόρια προς τιμήν της Αθηνάς Σκιράδος, του Φυταλμίου Ποσειδώνα, καθώς και των Ελευσινίων Δήμητρας και Κόρης. Ο Archaeostoryteller, μεταξύ άλλων, αναφέρεται στα έθιμα της αρχαίας Αθήνας, εξηγεί πώς οι αρχαίοι συνέδεαν το ημερολόγιο με τη φύση και τη θρησκεία, αλλά και ό,τι κάθε πόλη είχε διαφορετικό τρόπο μέτρησης του χρόνου.

Episode 201 | Τι έγιναν οι Δελφοί μετά το τέλος της αρχαιότητας; Ο Πλάτων Πετρίδης, καθηγητής βυζαντινής αρχαιολογίας, έρχεται στο archaeostoryteller and friends και μας αποκαλύπτει τους Δελφούς κατά τα βυζαντινά χρόνια καθώς και πολλά άλλα που σίγουρα δεν περιμένατε!

Ο ενδέκατος μήνας του αρχαίου έτους ονομαζόταν Θαργηλίων περιελάμβανε τις γιορτές προς τιμήν του Απόλλωνα και της Άρτεμης και συνδεόταν με την αναγέννηση της φύσης και τη μετάβαση προς την καρποφορία. Αυτό το μήνα οι θυσίες και οι προσφορές ως ευχαριστία για τη γονιμότητα της γης και οι τελετές καθαρισμού του αγάλματος της Αθηνάς αποσκοπούσαν στον εξαγνισμό της πόλης πριν τη συγκομιδή των καρπών.

Σ΄ αυτό το επεισόδιο ο Archaeostoryteller αφηγείται την ιστορία της Σικελικής Εκστρατείας της Αθήνας στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, μιας φιλόδοξης αλλά μοιραίας στρατιωτικής επιχείρησης. Οι Αθηναίοι, πιστεύοντας ότι θα αποκτήσουν πλούτο και επιρροή στη Σικελία, έστειλαν έναν τεράστιο στόλο και στρατό. Όμως η εκστρατεία βασίστηκε σε λανθασμένες εκτιμήσεις και κακές αποφάσεις, με αποτέλεσμα να εξελιχθεί σε τραγωδία: ο στρατός καταστράφηκε, χιλιάδες στρατιώτες σκοτώθηκαν ή αιχμαλωτίστηκαν και η Αθήνα βγήκε βαθιά αποδυναμωμένη. Πρόκειται για μια από τις πιο δραματικές σελίδες της αρχαίας ελληνικής ιστορίας, που δείχνει πώς η φιλοδοξία και οι λανθασμένες επιλογές μπορούν να οδηγήσουν ακόμη και μια μεγάλη δύναμη στην καταστροφή.

Ο δέκατος μήνας του αρχαίου έτους ονομαζόταν Μουνυχιών και ήταν αφιερωμένος στη θεά Άρτεμη. Η ονομασία Μουνυχιών προέρχεται από την Μουνυχία, το όνομα δηλαδή τού λιμανιού μεταξύ Πειραιά και Φαλήρου (ο κόλπος της Μουνυχίας, το λιμάνι της Μουνυχίας, το λεγόμενο επί Τουρκοκρατίας και«Τουρκολίμανο»). Ομώνυμη γιορτή προς τιμή της Μουνιχίας Αρτέμιδος τελούνταν την 16η ημέρα του μήνα στον ιερό της ναό στο λόφο της Μουνιχίας στον Πειραιά.

Η «χαμένη βιβλιοθήκη του Αριστοτέλη» αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της αρχαιότητας. Η ανασύσταση της βιβλιοθήκης του αρχίζει από τα παιδικά του χρόνια στα Στάγειρα της Χαλκιδικής. Ο Αριστοτέλης θεωρείται πρωτοπόρος σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε επιστήμη της βιβλιοθηκονομίας. Η ζωή του συνδέθηκε με τα βιβλία, ασχοληθηκε με την οργάνωση τους και ταξινόμησε τη γνώση σε: λογική, φυσική, φιλοσοφία, βιολογία, ρητορική και ασχολήθηκε με την οργάνωση των βιβλίων. Θεωρούσε επίσης, ότι η βιβλιογραφική υποδομή είναι απαραίτητη για την ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης. Το τεράστιο σώμα των χειρογράφων του που εξαφανίστηκε μετά τον θάνατό του, αποτελεί ένα “κυνήγι θησαυρού” για τους ιστορικούς και είναι το θέμα του νέου επεισοδίου του Arcaeostoryteller.

Το Archaeostoryteller podcast εξηγεί γιατί η αρχαιολογία είναι η πιο απολαυστική επιστήμη. Η αρχαιότητα μπορεί να μας συγκινήσει, να μας τρομάξει, να μας διασκεδάσει, να μας κάνει περήφανους για τους προγόνους όταν ήταν ‘καλύτεροι’, να μας κάνει περήφανους για εμάς όταν είμαστε εμείς ‘καλύτεροι’. Το παρελθόν είναι κομμάτι μας. Όταν το γνωρίζουμε κάτι ξυπνάει μέσα μας.

Τι είναι τελικά ο έρωτας; Λύτρωση ή καταστροφή; Θείο δώρο ή σκοτεινή δύναμη που δεν λογαριάζει νόμους, θεούς και ανθρώπους; Σε αυτό το επεισόδιο ταξιδεύουμε σε μερικούς από τους μεγάλους έρωτες της ελληνικής μυθολογίας. Ορφέας και Ευρυδίκη: έρωτας απέναντι στον θάνατο. Πάρης και Ελένη: έρωτας που γίνεται πόλεμος. Κλυταιμνήστρα και Αίγισθος: έρωτας που οδηγεί στην προδοσία.

Η Ήρα, η βασίλισσα των θεών στην αρχαία ελληνική μυθολογία, σύζυγος του Δία, θεά του γάμου, της οικογένειας, του τοκετού και προστάτιδα των γυναικών, γνωστή για τη μεγαλοπρέπεια αλλά και τη ζήλια της, εκδικούμενη συχνά όσες είχαν την ατυχία να μπλέξουν με τον Δία. Αυτή είναι μια γρήγορη περιγραφή για τη θεά που την έχει στιγματίσει η μυθολογία για την ξινίλα της. Όμως η Ήρα δεν ήταν μόνο αυτά. Και έχει κάνει μόνο άσχημα πράγματα. Πέρα από τη σκληρότητά της όμως, η Ήρα είχε και μια άλλη πλευρά, φροντιστική και γενναιόδωρη που αξίζει να γνωρίσουμε.

Ο όγδοος μήνας στο αττικό ημερολόγιο, ήταν ο Ανθεστηριών. Ήταν αφιερωμένος στο θεό Διόνυσο και είναι και το θέμα αυτού του επεισοδίου. Η σημαντικότερη γιορτή του μήνα ήταν τα Ανθεστήρια, τα οποία διαρκούσαν τρεις ημέρες. Ήταν μια γιορτή για το κρασί αλλά και για τα παιδιά, όπου οι Αθηναίοι επέτρεπαν στα αγοράκια που είχαν φτάσει στην ηλικία των τριών ετών να δοκιμάσουν κρασί για πρώτη φορά. Η δεύτερη μέρα ήταν η πιο περίεργη γιατί είχε αρκετά τελετουργικά και μυστικιστικά και την τελευταία ημέρα τελούνταν τα Υδροφόρια. Ήταν μια γιορτή σε ανάμνηση αυτών που πνίγηκαν στον Kατακλυσμό του Δευκαλίωνα. Κατά τη διάρκεια της γιορτής, που ήταν μέρος του διονυσιακού κύκλου, έριχναν ψωμιά από σιτάρι και μέλι σε κάποιο χάσμα που υπήρχε στο Ολυμπιείο, από το οποίο πίστευαν ότι η γη απορρόφησε τα νερά του Κατακλυσμού. Mε τα Yδροφόρια τελείωνε η γιορτή των Aνθεστηρίων. Τα υπόλοιπα θα τ΄ ακούσετε στο επεισόδιο του archaeostoryteller.

Νομίζετε ότι τα fake news είναι εφεύρεση του Facebook; Καμία σχέση. Οι αρχαίοι τα είχαν εφεύρει πολύ πριν αποκτήσουμε Wi-Fi. Τα fake news μπορεί να τα θεωρούμε φαινόμενο της ψηφιακής εποχής, όμως η ανάγκη του ανθρώπου να πλάθει, να πιστεύει ή να χρησιμοποιεί ψευδείς πληροφορίες είναι τόσο παλιά όσο και ο ίδιος ο πολιτισμός. Ο Απόλλωνας είχε δώσει επίτηδες ψευδή χρησμό μάλλον γιατί τότε δεν υπήρχε trollάρισμα στο Twitter και κάτι έπρεπε να κάνουν οι θεοί για ψυχαγωγία. Kαι ο Ξενοφών κάνει ξεκάθαρη αναφορά σε «ψεύτικες ειδήσεις» που άλλαζαν την πορεία μαχών. Αν υπήρχε αρχαίο fact-checking, θα είχε καεί ο πάπυρος. Από το μαντείο των Δελφών στα stories του Instagram, η παραπληροφόρηση έχει πάντα έναν τρόπο να γίνεται viral. Περισσότερα στο επεισόδιο του Archaeostoryteller.

Σ΄ αυτό το επεισόδιο ο Archaeostoryteller μας δίνει πληροφορίες για τον έβδομο μήνα του αρχαίου ημερολογίου. Ονομαζόταν Γαμηλιών και ήταν αφιερωμένος στους θεούς Δία και Ήρα. Πήρε το όνομα του από τη γιορτή των Γαμηλίων ή Θεογαμίων, του ιερού γάμου μεταξύ των δύο θεών και ήταν το διάστημα που γινόντουσαν και οι περισσότεροι γάμοι. Σημαντική γιορτή του μήνα ήταν επίσης και τα Λήναια προς τιμήν του Ληναίου Διονύσου που πραγματοποιούνταν δραματικές παραστάσεις τραγωδίας και κωμωδίας, οι οποίες διεξάγονταν στο Θέατρο του Διονύσου.

Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος κράτησε 27 χρόνια (431-404 π.Χ.) και μετά τη λήξη του, η Αθήνα ηττήθηκε από τη Σπάρτη. Η Σπάρτη έγινε η κυρίαρχη δύναμη στην Ελλάδα και παρότι η ηγεμονία της δεν κράτησε για πολύ, η δημοκρατία καταργήθηκε βίαια, επιβλήθηκε ένα καθεστώς τρόμου κι εκτελέστηκε μεγάλος αριθμός πολιτών. Σ΄ αυτή τη σκοτεινή περίοδο θα αναφερθεί ο Archaeostoryteller στο επεισοδιο αυτό.

Ο έκτος μήνας του αρχαίου έτους ήταν ο Ποσειδεών, ξεκινούσε στα τέλη Νοεμβρίου και τελείωνε στα τέλη του Δεκέμβρη. Ήταν αφιερωμένος στο θεό Ποσειδώνα και οι κυριότερες γιορτές του ήταν τα Αλώα, γιορτή προς τιμήν της Δήμητρας και τα Κατ΄αγρούς Διονύσια, μια γιορτή προς τιμήν του θεού Διονύσου. Tα Aλώα ήταν γιορτή γυναικεία, με ελευθεροστομία και με τελετές που είχαν τη σημασία της πρόκλησης γονιμότητας και ευφορίας. Τα Κατ αγρούς Διονύσια ή Διονύσια τα μικρά ήταν μυστηριακές γιορτές όπου γινόταν αναπαράσταση διαφόρων μύθων που αφορούσαν τον θεό Διόνυσο. Eπικεφαλής των κατ’ αγρούς Διονυσίων ήταν οι δήμαρχοι.

Όταν οι αρχαίοι έλεγαν ο Θεός εννοούσαν τον Δία, «πατήρ ανδρών θεών τε» κατά τον Όµηρο. Ήταν ο δυνατότερος και σπουδαιότερος όλων των μυθολογικών όντων και θεών. Αυτός που μοίρασε τον κόσμο σε τρία βασίλεια: τον ουρανό, τη θάλασσα και τον κάτω κόσμο και βέβαια, γνωστό για τις ερωτικές του περιπέτειες. Για όλα αυτά που γνωρίζουμε ή δεν γνωρίζουμε για τον Δία έρχεται το σχετικό επεισόδιο του Archaeostoryteller.

Ο πέμπτος μήνας του αρχαίου έτους ήταν ο Μαιμακτηριών και πήρε το όνομά του από τη γιορτή της Μαιμακτηρίας προς τιμήν του Δία. Κυριότερες εορτές το μήνα αυτό ήταν τα Μαιμακτήρια και τα Πομπαία: η πρώτη γιορτή λάμβανε χώρα το τελευταίο δεκαήμερο του μήνα ως επίκληση για έναν ήπιο χειμώνα, ενώ κατά τη δεύτερη γιορτή πραγματοποιούνταν πομπή προς τιμήν του Μειλίχιου Δία για την μελλούμενη καλή σοδειά. Πολλά ακόμα και ενδιαφέροντα στο επεισόδιο του Archaestoryteller!

Σ΄ αυτό το επεισόδιο θα μπούμε στα άδυτα των αρχαίων ναών. Εκεί που επικρατούσε η ιερότητα του χώρου και που όλοι ήταν γεμάτοι ευλάβεια, σεβασμό και πίστη, ή αλλιώς τύπος και υπογραμμός. Ή μήπως όχι; Οι δύο ιστορίες που μας διηγείται ο Archaeostoryteller, αποδεικνύουν ότι όπως σήμερα έχουμε δολοπλοκίες, συγκρούσεις και συμφέροντα, έτσι ακριβώς συνέβαινε και στον αρχαίο κόσμο. Και φυσικά, πάντα, την πλήρωναν οι μικροί κι ασήμαντοι.

Ο Πυανεψιών είναι ο τέταρτος του αρχαίου έτους, που αντιστοιχούσε με το χρονικό διάστημα από μέσα Οκτωβρίου μέχρι μέσα Νοεμβρίου. Ο μήνας αυτός πήρε το όνομά του από την πιο σημαντική γιορτή του μήνα αυτού, τα Πυανέψια που γιορτάζονταν προς τιμή του Απόλλωνα. Η γιορτή συνδέεται με την προσφορά των πρώτων καρπών της γης, καθώς και με την ιστορία του Θησέα και της επιστροφής του από την Κρήτη. Κατά την επιστροφή του Θησέα, τα τρόφιμα στο πλοίο είχαν τελειώσει έτσι την έβδομη μέρα οι σύντροφοι του Θησέα μάζεψαν ότι μπορούσαν να βρουν και το μαγείρεψαν κάνοντας ένα πρόχειρο φαγητό με βάση τα κουκιά. Τα υπόλοιπα θα τα μάθετε στο σχετικό επεισόδιο του Archaeostoryteller.

Αυτό το επεισόδιο είναι αφιερωμένο στην ιατρική στον αρχαίο κόσμο αλλά και στον άνθρωπο που έκανε την ιατρική επιστήμη: τον Ιπποκράτη. Ο Ιπποκράτης θεωρούσε ότι τα πάντα στο σώμα μας είναι τέσσερα υγρά. Το αίμα, το φλέγμα, η ξανθή χολή και η μαύρη χολή. Η ισορροπία μεταξύ αυτών μας φέρνει την υγεία και η αναταραχή μεταξύ αυτών μας φέρνει την αρρώστια και την ασθένεια. Επίσης, ο πατέρας της ιατρικής, ήταν ο πρώτος που αμφισβήτησε τις δεισιδαιμονίες γύρω από την επιληψία, απορρίπτοντας την ιδέα ότι ήταν μια "ιερή νόσος" που προκαλείται από θεϊκή οργή.

Σ΄ αυτό το επεισόδιο θ’ αναφερθούμε στον τρίτο μήνα του αρχαίου έτους: τον Βοηδρομιώνα. Ο Μήνας ονομάστηκε έτσι λόγω της γιορτής των Βοηδρομίων, την 6η ή την 7η ημέρα του. Τα Βοηδρόμια ήταν γιορτή προς τιμήν του Βοηδρομίου ή Βοηθόου Απόλλωνα, ο οποίος έτρεχε με βοή σε βοήθεια αυτών που ζητούσαν τη συνδρομή του, ιδιαίτερα ως βοηθός και σύμμαχος στον πόλεμο. Άλλες γιορτές που είχε αυτός ο μήνας ήταν οι Σπονδές των Πλαταιών, η επέτειος της Μάχης του Μαραθώνα αλλά και τα Ελευσίνια Μυστήρια, που ήταν πολύ σημαντικά για τον αρχαίο κόσμο.

Αυτό το επεισόδιο του Archaeostoryteller είναι μια πολιτιστική διαδρομή του Υπουργείου Πολιτισμού, με όλους του σημαντικούς μεγάλους αλλά και μικρούς άγνωστους αρχαιολογικούς χώρους που αξίζει να επισκεφθείτε. Μια διαδρομή σε δύο εποχές και η ιστορία των ανθρώπων που έχτισαν τις αποικίες της Δύσης. Καράβια μικρά και μεγάλα, που έπλευσαν στον Κορινθιακό, βγήκαν στο Ιόνιο με κατεύθυνση προς την Ιταλία κι έβαλαν τα θεμέλια αυτού που μέχρι και σήμερα αποκαλούμε Μεγάλη Ελλάδα. Οι άνθρωποι της εποχής άκουγαν τις αφηγήσεις, τα τραγούδια, τα ποιήματα και η φαντασία τους κάλπαζε μαζί με την ανάγκη τους για ένα καλύτερο αύριο.

Ο Αττικός μήνας δεν είχε τέσσερις εβδομάδες, όπως οι δικοί μας μήνες. Είχε τρεις εβδομάδες των δέκα ημερών. Κάθε μήνας είχε αρκετές γιορτές, γιατί οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν Σαββατοκύριακα, οπότε έπρεπε να έχουν γιορτές θρησκευτικού περιεχομένου για να ξεκουράζονται. Ο δεύτερος μήνας του αρχαίου έτους στο αττικό ημερολόγιο ήταν ο Μεταγειτνιών και ήταν αφιερωμένος στον Μεταγείτνιο Απόλλωνα. Μία ερμηνεία λέει πως ήταν ο μήνας που μετακόμιζαν οι Αθηναίοι αν ήθελαν ν΄ αλλάξουν σπίτι. Τα υπόλοιπα θα τα μάθετε στο επεισόδιο του Archaeostoryteller!

Οι Βίκινγκς ζούσαν στους βόρειους λαούς της Ευρώπης: στη Νορβηγία, τη Σουηδία και τη Δανία. Δεν αποτέλεσαν ενιαίο έθνος, αλλά διέθεταν μεταξύ τους πολλά κοινά χαρακτηριστικά και το βέβαιο είναι ότι έχουν μεγάλη διαφορά από αυτό που έχουμε εμείς στο μυαλό μας για εκείνους. Για παράδειγμα, γνωρίζετε ότι οι Βίκινγκς είχαν μια πολύ πλούσια παράδοση λογοτεχνίας και ποίησης; Ότι έπλασαν έναν υπέροχο μυθολογικό κόσμο με ξωτικά, τρολ, νάνους, μικρούς και μεγάλους θεούς; Ότι ήταν πάρα πολύ καθαροί και ότι αγαπούσαν τα επιτραπέζια παιχνίδια και τη μπύρα; Και ότι η γυναίκα είχε πολύ ανώτερη θέση από ότι είχε στις δυτικές κοινωνίες μέχρι τον 20ο αιώνα; Θ΄ ακούσετε πολλά ακόμα ενδιαφέροντα πράγματα σ΄ αυτό το επεισόδιο του Archaeostoryteller!

Σ΄ αυτό το επεισόδιο ο Archaeostoryteller αναφέρεται στα Παναθήναια, τη μεγαλύτερη και σημαντικότερη γιορτή της πόλης, αφιερωμένη στην πολιούχο θεά, την Αθηνά. Τα Παναθήναια δεν αποτελούσαν μόνο μία εκδήλωση δύναμης και υπεροχής της Αθηναϊκής ηγεμονίας, αλλά συμβόλιζαν και την ενότητα της πόλης λόγω της συμμετοχής σε αυτήν ολόκληρου του πληθυσμού της. Υπήρχαν τα Μικρά Παναθήναια, που γιορτάζονταν κάθε χρόνο, και τα Μεγάλα Παναθήναια, που γιορτάζονταν κάθε τέσσερα χρόνια και ήταν μεγαλύτερα σε κλίμακα και λαμπρότητα. Η πιο εντυπωσιακή εκδήλωση ήταν η πομπή, όπου οι Αθηναίοι μετέφεραν τον πέπλο της Αθηνάς στο άγαλμα της θεάς στον Παρθενώνα.

Ο Γκιλγκαμές είναι ο κεντρικός ήρωας του αρχαίου Μεσοποτάμιου έπους, το οποίο θεωρείται ένα από τα παλαιότερα λογοτεχνικά έργα της ανθρωπότητας. Ο Γκιλγκαμές, μέσα σε όλες του τις περιπέτειες, συναντάει και τον Ουτναπιστίμ, που του διηγείται την ιστορία του κατακλυσμού και διστακτικά του δίνει μια ευκαιρία για να αποκτήσει την αθανασία. Του λέει ότι αν καταφέρει να μείνει ξύπνιος επτά ημέρες κι εφτά νύχτες θα κερδίσει την αθανασία. Το αν τα κατάφερε ή όχι αλλά και ποιες άλλες περιπέτειες πέρασε θα τα ακούσετε σ΄ αυτό το επεισόδιο του Archaeostoryteller.

Το Έπος του Γκιλγκαμές είναι το αρχαιότερο γνωστό λογοτεχνικό έργο. Ένα επικό ποίημα από την περιοχή της Βαβυλωνίας. Ο Γκιλγκαμές της Ουρούκ, ήταν ένας βασιλιάς που δεν ξέρουμε αν πραγματικά υπήρξε ή όχι, ξέρουμε όμως ότι ήταν δύο τρίτα θεός κι ένα τρίτο άνθρωπος. Ότι ταξίδεψε πολύ, γνώρισε πολλές χώρες, γεύτηκε τα πάντα και ότι ήταν ο δυνατότερος βασιλιάς της γης. Ξέρουμε κι άλλα, πολλά κι ενδιαφέροντα που θα τα πούμε σ΄ αυτό το επεισόδιο του Archaeostoryteller.

Πως μετρούσαν το χρόνο στην αρχαιότητα; Και πόσο διέφερε το αρχαίο Ελληνικό ημερολόγιο από το σημερινό; Το ξέρετε ότι το αρχαίο Ελληνικό ημερολόγιο ήταν σέλινο-ηλιακό με μήνες που παρακολουθούσαν τις φάσεις της Σελήνης και ότι κάθε ελληνική πόλη είχε τις δικές της ονομασίες για τους μήνες; Η πρωτοχρονιά και η πρωτομηνιά του αρχαίων Αθηναίων ήταν ίδια με τη δικιά μας; Ο Archaeostoryteller έχει όλες τις απαντήσεις κι αυτό το επεισόδιο είναι το πρώτο από τα δώδεκα συνολικά που θ’ ακούσετε μέσα σ΄ αυτό το χρόνο και που θα αναφέρονται στον μήνα που βρισκόμαστε.

Στην ελληνική μυθολογία έχουμε υπέροχα κείμενα από το Όμηρο και τον Ησίοδο που μας δίνουν με πολύ ωραίο και γλαφυρό τρόπο τις ιστορίες, την εξέλιξη, τους ήρωες και τις υποθέσεις που διαδραματίζονται στις ζωές τους. Αντίθετα, στην αιγυπτιακή μυθολογία, που είναι ουσιαστικά η αρχαία θρησκεία και οι πεποιθήσεις των Αιγυπτίων, οι πληροφορίες μας έρχονται από πολύ πιο έμμεσες πηγές. Το πλούσιο μωσαϊκό μυθολογίας, τελετουργιών και θεολογίας που αποτέλεσε τη βάσης ενός από τους πιο διαρκείς και θαυμαστούς πολιτισμούς της ιστορίας είναι το θέμα αυτού του επεισοδίου.

Aυτό το επεισόδιο του Archaeostoryteller έχει θέμα τα Καβείρια Μυστήρια. Από τα πιο πολύπλοκα θέματα της ελληνικής μυθολογίας. Οι Κάβειροι ήταν θεότητες της αρχαίας Ελληνικής μυστηριακής λατρείας η οποία πρωτοεμφανίζεται στη Λήμνο, την Ίμβρο, τη Θήβα και τη Σαμοθράκη. Δεν γνωρίζουμε ακριβώς το τι γινόταν στις τελετές γιατί οι μυημένοι τις τελούσαν μυστικά και δεν μιλούσαν ποτέ γι’αυτές. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι η μύηση γινόταν τη νύχτα, με το φως των δαδιών και ότι είχαν πανανθρώπινο χαρακτήρα. Περισσότερο μυστήριο στο επεισόδιο αυτή της εβδομάδας.

Ποια είναι η ουσία της αρχαιολογίας και τι είναι στ΄ αλήθεια οι αρχαιολόγοι; Τι τους διαφοροποιεί από τους κυνηγούς θησαυρών και γιατί χρειάζεται ένα θεωρητικό υπόβαθρο πριν από την ανασκαφή; Σ΄ αυτό το επεισόδιο θα πούμε περισσότερα για τις θεωρίες και τις φιλοσοφίες της αρχαιολογίας αλλά και όλους εκείνους που πάσχισαν για να κάνουν την αρχαιολογία επιστήμη.

Η νότια Εύβοια φιλοξενεί ένα από τα πιο προκλητικά μυστήρια της αρχαιολογίας· πρόκειται για τα περίφημα Δρακόσπιτα, ονομασία που τους δόθηκε λόγω του τεράστιου μεγέθους της κατασκευής τους. Τα περίτεχνα, πέτρινα κτίσματα που σύμφωνα με αφηγήσεις και με τον τοπικό θρύλο, κατοικούσαν οι δράκοι, τα μυθικά πλάσματα που τρόμαζαν τους κατοίκους της περιοχής. Σ΄ αυτό το επεισόδιο θα τα γνωρίσουμε καλύτερα.

Σ΄ αυτό το επεισόδιο θα κάνουμε ένα ανοιξιάτικο ταξίδι στην Αίγυπτο και πιο συγκεκριμένα στην Αλεξάνδρεια για να πούμε πολλά και ενδιαφέροντα για τη βιβλιοθήκη που συγκέντρωσε τη γνώση όλου του κόσμου. Ποιος ήταν αυτός που οραματίστηκε κάτι τέτοιο και πως ξεκίνησαν όλα; Πως κατάφεραν να δημιουργήσουν το εκδοτικό κέντρο του τότε γνωστού κόσμου και να συγκεντρώσουν αυτόν τον τεράστιο όγκο γνώσης ανυπολόγιστης πνευματικής αξίας; Ένα ταξίδι στην πιο φημισμένη βιβλιοθήκη της αρχαιότητας.

Έλληνες αρχαιολόγοι στην Τουρκοκρατία ή πιο σωστά Έλληνες αρχαιολόγοι στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Σκοπός αυτού του podcast είναι να συστήσει δύο άγνωστους Έλληνες αρχαιολόγους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και το σπουδαίο έργο τους μέσα στα πλαίσια μιας αυτοκρατορίας που ήταν πολυεθνική, πολυσχιδής και αρκετά άγνωστη για εμάς. Δύο αρχαιολόγοι που είναι άδικο να μην έχουν την αναγνώριση που του αξίζει για το έργο τους και την προσφορά τους στην επιστήμη.

Τι σημαίνει κονκλάβιο και γιατί ονομάστηκε έτσι; Τι είναι ο διάσημος λευκός καπνός και πως δημιουργείται; Τι σχέση έχει η Ελβετική Φρουρά με το Βατικανό; Είναι αλήθεια ότι υπήρξε χρονιά που άλλαξε τρεις φορές ο Πάπας; Είναι γεγονός ότι το 1968 το κονκλάβιο κλείστηκε σε ένα μοναστήρι για ν΄ αποφασίσει τον επόμενο Πάπα κι επειδή δεν μπορούσαν ν΄ αποφασίσουν, κατέληξαν να μείνουν τρία χρόνια κλεισμένοι σ΄ αυτό το μοναστήρι; Ή ακόμα ότι υπήρξε χρονιά που ο καπνός βγήκε γκρίζος και όλοι είχαν μπερδευτεί; Ένα μοναδικό επεισόδιο που θα φωτίσει ό,τι έχει σχέση με το Βατικανό.

Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν τα μαντεία για να παίρνουν χρησμούς αλλά είχαν και τα νεκρομαντεία όταν ήθελαν να μιλήσουν με τις ψυχές των νεκρών. Ένας από τους πέντε ποταμούς - είσοδοι για τον Κάτω Κόσμο, αλλά και το πιο διάσημο νεκρομαντείο του αρχαίο κόσμου ήταν αυτό του Αχέροντα όπου σήμερα υπάρχει ένα υπέροχο μνημείο που είναι επισκέψιμο. Σ΄ αυτό το επεισόδιο θα μιλήσουμε για το μυθικό ποταμό και το απαράμιλλης ομορφιάς τοπίο του.

Υπήρχε αθεΐα στον αρχαίο κόσμο; Η απάντηση είναι ναι και όχι, γέρνοντας λίγο περισσότερο προς το ναι. Αλλά προσέξτε, δεν μιλάμε για αθεΐα άρνησης ύπαρξης του θείου. Μιλάμε για αθεΐα όπου η ελληνική φιλοσοφική σκέψη αμφισβητούσε την παράδοση των θεών όπως τους ξέρουμε και τους ήξεραν. Και υπήρχαν και κάποιοι στοχαστές οι οποίοι αμφισβήτησαν την ύπαρξη του θείου σαν έννοια. Κι εδώ βρίσκεται κι ένα από τα μεγαλεία της αρχαίας ελληνικής σκέψης που θ΄ ανακαλύψουμε παρέα σ΄ αυτό το επεισόδιο.

Τα άλογα για τους Έλληνες ήταν από την αρχή της ιστορίας τους πολύ σημαντικά και σύμβολα αριστοκρατίας. Ακριβώς γιατί το να μπορείς να αποκτήσεις, να συντηρήσεις ένα άλογο και να του βάλεις και τον αντίστοιχο οπλισμό, προσέθετε κύρος. Άλλωστε, δεν είναι καθόλου τυχαίο το ότι επιλέχθηκε, κατά τον μύθο, άλογο για να γίνει ο Δούρειος Ίππος. Όπως επίσης, ότι ήταν θεϊκό σύμβολο του Ποσειδώνα. Πότε όμως εξημερώθηκαν τα άλογα; Πότε γράφτηκε το πρώτο βιβλίο γι΄ αυτά; Πότε εφευρέθηκαν τα πέταλα; Και τι ονόματα είχαν τα άλογα στην αρχαιότητα; Πολλά τα ερωτήματα και θ απαντηθούν όλα σ΄ αυτό το επεισόδιο.

Aπό τη μυθολογία και τη λογοτεχνία έχουμε πολύ έντονο το στοιχείο της φιλίας μεταξύ ανθρώπου και σκύλου, με επιφανέστερο παράδειγμα προφανώς τον Άργο, τον σκύλο του Οδυσσέα, που περίμενε το αφεντικό του για είκοσι ολόκληρα χρόνια. Επίσης γνωρίζουμε ότι η αρχαιότερη απεικόνιση σκύλου στην ιστορία της ανθρωπότητας είναι στο σπήλαιο Αλταμίρα της Ισπανίας. Πότε όμως ξεκίνησαν όλα και πως αναπτύχθηκε αυτός ο υπέροχος και μοναδικός δεσμός; Το επεισόδιο αυτό είναι αφιερωμένο στον καλύτερο αλλά και τον πιο παλιό, φίλο του ανθρώπου.

Για τα Ελευσίνια Μυστήρια δυστυχώς δεν γνωρίζουμε πολλά, γι' αυτό και ήταν και παραμένουν μυστήρια, αλλιώς θα λέγανε «Ελευσίνια Όλα στη Φόρα». Και καθετί που δεν είναι και πολύ ξεκάθαρο, αυτόματα γίνεται απίστευτα ενδιαφέρον και πυροδοτεί φήμες και μεγάλο σούσουρο. Τα Ελευσίνια Μυστήρια ήταν θρησκευτική γιορτή αφιερωμένη στη θεά Δήμητρα και την κόρη της Περσεφόνη, ή απλά Κόρη. Κειμήλια αμύθητης αξίας, ιερείς, τελετές μύησης, θυσίες, φαγητό του σκασμού και ποτό του πνιγμού, χρήμα να ρέει άφθονο και φημολογούμενα όργια πίσω από τις κλειστές πόρτες. Σας ιντριγκάραμε αρκετά;

Αφού τελείωσε η Τιτανομαχία και χώθηκαν όλοι οι Τιτάνες στα Τάρταρα, βαθιά μέσα η Γη, ήρθε η σειρά της Γιγαντομαχίας. Η Γαία που μίσησε τον Δία και τους άλλους θεούς του ουρανού, και όλα τα παιδιά τους, ξεσήκωσε τους Γίγαντες και κάπως έτσι ξεκίνησαν όλα. Με τους τρομερούς στην όψη, πελώριους στο ανάστημα και ακαταμάχητους στη δύναμη Γίγαντες. Ποιοι ήταν όμως οι Γίγαντες και πόσοι; Πως γεννήθηκαν και τι απέγιναν; Τι ρόλο έπαιξε η θεά Αθηνά αρχικά κι ο Ηρακλής στη συνέχεια; Αυτά και πολλά ακόμα θα τα πούμε σ΄ αυτό το επεισόδιο του Arhcaeostoryteller